ธาตุทั้งห้า 五行

ห้าธาตุไม่ใช่ธาตุทางเคมี แต่เป็นห้าแบบของพลังงานที่ตำราจีนใช้แบ่งทุกสิ่งในธรรมชาติ ไม้ 木 คือการเติบโตและการเริ่มต้น ไฟ 火 คือการแสดงออกและความร้อนแรง ดิน 土 คือความมั่นคงและการรองรับ ทอง 金 คือความเด็ดขาดและระเบียบ น้ำ 水 คือปัญญาและการไหลไปตามทาง

ในผังปาจื้อ ธาตุไม่ได้ถูกกำหนดจากปีนักษัตรเพียงอย่างเดียว ทุกอักษรจากทั้งสี่เสา ปี เดือน วัน ยาม ต่างมีธาตุของตัวเอง แปดอักษร แปดธาตุ นับรวมกันแล้วจึงเห็นว่าผังหนึ่งหนักไปทางไหน คนเกิดปีเดียวกันคนละเดือนหรือคนละวัน จึงมีสัดส่วนธาตุที่ต่างกันสิ้นเชิง

ห้าธาตุไม่ได้อยู่โดดๆ แต่ต่อกันเป็นวงจรสองแบบ วงจรเสริม 相生 คือธาตุหนึ่งให้กำเนิดธาตุถัดไป ส่วน วงจรข่ม 相剋 คือธาตุหนึ่งควบคุมธาตุที่อยู่ถัดไปสองขั้น ทั้งสองวงจรเป็นกฎเดียวกันที่ใช้ทั้งในผังและในทุกปีที่ผ่านเข้ามา

1. 生 ไม้ให้ไฟ木生火 ไม้เป็นเชื้อเพลิง ผังที่มีไม้มากมักมีไฟตามมา
2. 生 ไฟให้ดิน火生土 ไฟเผาแล้วเหลือเป็นเถ้าเป็นดิน
3. 生 ดินให้ทอง土生金 แร่เกิดในดิน ดินที่หนาพอจึงมีทองให้ขุด
4. 生 ทองให้น้ำ金生水 โลหะเย็นทำให้ไอน้ำเกาะเป็นหยด
5. 生 น้ำให้ไม้水生木 น้ำเลี้ยงต้นไม้ วงจรกลับมาครบรอบ

1. 剋 ไม้ข่มดิน木剋土 รากไม้ชอนไชดิน
2. 剋 ดินข่มน้ำ土剋水 ดินกั้นน้ำ เขื่อนคือดิน
3. 剋 น้ำข่มไฟ水剋火 น้ำดับไฟ
4. 剋 ไฟข่มทอง火剋金 ไฟหลอมโลหะ
5. 剋 ทองข่มไม้金剋木 ขวานตัดไม้

การข่มไม่ได้แปลว่าร้าย ผังที่ธาตุประจำตัวแข็งเกินไปต้องการธาตุที่มาข่มเพื่อให้อยู่ในกรอบ ส่วนผังที่อ่อนต้องการธาตุที่มาเสริม การอ่านว่าการข่มครั้งไหนเป็นคุณหรือเป็นโทษ คือสิ่งที่ สิบเทพ (十神) ทำต่อจากตรงนี้

บุคลิกในตารางนี้คือของธาตุที่เด่นในผัง ไม่ใช่ของธาตุประจำตัวเสมอไป คนธาตุประจำตัวเป็นไม้แต่ผังเต็มไปด้วยทอง จะแสดงออกอย่างคนทองมากกว่า และมักรู้สึกว่าตัวเองถูกกดไว้ ตรงนี้คือเหตุผลที่ต้องนับทั้งแปดอักษร ไม่ใช่ดูอักษรเดียว

แปดอักษรแบ่งไปห้าธาตุ อย่างไรก็มีธาตุที่ได้มากและธาตุที่ได้น้อยหรือไม่ได้เลย ธาตุที่ขาด คือธาตุที่ไม่ปรากฏบนอักษรทั้งแปด วงจรตรงนั้นขาดข้อต่อ สิ่งที่ธาตุนั้นดูแล ทั้งอวัยวะ ความสัมพันธ์ หรือแบบของงาน มักเป็นเรื่องที่ต้องรอปีที่ธาตุนั้นเข้ามา หรือหาจากคนและสิ่งแวดล้อมรอบตัวแทน

ธาตุที่ล้น คือธาตุที่กินไปสามสี่อักษรจากแปด ธาตุที่ล้นไม่ได้แปลว่าแข็งแรง มันคือระบบที่รับภาระมากกว่าส่วนอื่น และมักเป็นด้านที่คนคนนั้นทำจนเกินโดยไม่รู้ตัว ผังที่ห้าธาตุเท่ากันหมดก็ไม่ได้ดีกว่า ผังแบบนั้นแทบไม่มีอยู่จริง และผังที่ดีคือผังที่รู้ว่าตัวเองหนักไปทางไหน

จากสัดส่วนธาตุและกำลังของธาตุประจำตัว ตำราหาธาตุหนึ่งหรือสองธาตุที่ดึงผังกลับมาสมดุลได้ดีที่สุด เรียกว่า 用神 ธาตุประจำตัวอ่อนก็เสริมด้วยธาตุที่ให้กำเนิดมัน แข็งเกินก็ระบายด้วยธาตุที่มันให้กำเนิด หรือข่มด้วยธาตุที่ควบคุมมัน อากาศของผังก็นับ ผังที่เกิดกลางฤดูหนาวเต็มไปด้วยน้ำ ต้องการไฟก่อนอย่างอื่น

ธาตุที่ควรเสริมไม่ใช่เรื่องต้องไปซื้ออะไร มันบอกว่าปีไหน ทิศไหน สีไหน งานแบบไหน และคนแบบไหน ที่พาธาตุนั้นเข้ามาหาคุณ ผังของคุณบน bazithai คำนวณธาตุนี้ให้แล้วในหมวด 五行 และ 用神 และคำทำนายทุกหมวดอ้างธาตุนี้เมื่อบอกว่าควรทำหรือควรเลี่ยง